X
تبلیغات
حرفه و فن و زندگی

حرفه و فن و زندگی

درباره ی حرفه و فن

مقدمه

هر انسان به طور طبيعي نيازهايي دارد كه بايد برآورده شود.خداوند تبارك و تعالي در هنگام خلقت اسباب و وسايل مورد نياز مانند ، عقل، هوش، دست،چشم و ... را براي تأمين آن نيازها در اختيار انسان گذاشته و از طرف ديگر منابعي را هم به طور طبيعي در دسترس او قرار داده است. شايد از زماني كه انسان آتش را شناخت، فكر ايجاد تغيير در مواد طبيعي نيز در او بوجود آمد براي مثال به جاي آنكه گوشت حيوانات را خام مصرف كند، آن را با آتش پخت و مورد استفاده قرار داد سپس هر يك از نيازهاي خود مانند: خوراك، پوشاك، مسكن، را مورد بررسي قرار داده و با توجه به منابع محيطي،‌از قدرت تفكر و خلاقيت خود استفاده كرده و با فكر و انديشه اش، ساخت و ارزيابي محصول ساخته شده مراحل زندگي از قبيل خروج از غار، اسكان در دشت‌ها و كنار رودخانه‌ها ساخت خانه‌هاي مختلف از چوب‌ها گل و... ساخت لباس از پوست حيوانات و اجزاي گياهان و نگهداري از حيوانات اهلي را تجربه كرد.

انسان براي طي اين راه و ايجاد تغيير و تحول در زندگي و پيشرفت از مرحلة غارنشيني تا عصر حاضر، چگونه حركت كرده است؟ انسان براي بر آوردن نيازهاي خود يا حل مسأله اي كه در پيش رو داشت،‌از يك الگوي كلي حركت استفاده كرده است به شرح زير:

استفاده از قوه تفكر خود و ارائة يك طرح ذهني      پياده كردن آن طرح      انتخاب مواد مورد نياز      ايجاد تغيير در مواد        ساخت يا توليد          ارزيابي

انسان طي قرن گذشته تا به حال همة محصولات ( تكنولوژي ) فناورانه‌اي را كه خود توليد كرده است مورد ارزيابي قرار داده و با استفاده از كشف‌هاي جديد، آنها را بازنگري و اصلاح كرده است.

توشيودوكو يكي از بنيادگذاران ژاپن امروز نقش سازنده انسان و آموزش و پرورش را در جريان توسعه چنين تلقي مي‌كندكه« ما هيچ منبع طبيعي داريم  هيچ قدرت نظامي، ما فقط يك منبع در اختيار داريم ظرفيت ابداع مغزيمان.اين منبع پايان ناپذير رابايد بسط داد، تربيت كرد. تمرين داد، مجهز ساخت اين قدرت دفاعي خواه ناخواه در آينده نزديك گرانبهاترين و خلاقترين ثروت مشترك همه بشريت خواهد بود.»

بي ترديد، كشور كهنسال ما در زمينه فنون و حرفه‌هاي مختلف داراي سابقه ديرينه است و در طول تاريخ حيات فرهنگي و اجتماعي جامعه ما، روش ها و فنون گوناگون به اشكال مختلف سينه به سينه و يا به گونه‌اي مكتوب و نيز از طريق روابط استاد و شاگري از نسلي به نسل بعد انتقال يافته است اما به هر حال صرف نظر از اهميت تاريخي و راه و رسم گذشته آموزش و ترريج علوم و فنون بايد اذعان داشت كه شيوه‌هاي جديد آموزش و فنون و حرفه مقولة نسبتاً جديدي است كه در كشور سابقه چنداني ندارد و بايد از طرف تمامي برنامه‌ريزان و مسؤوالان مورد توجه قرار گيرد.

(آموزش حرفه و فن دورة راهنمايي چشم اندازي به آينده)

تربيت شهرونداني كارآمد و توانا در حل مسائل فردي و جمعي از اهداف برنامه‌ريزي درس آموزش حرفه وفن است اين برنامه ضمن تأكيد بر رفع نيازهاي كنوني دانش آموزان چشم به افق‌هاي دور دارد. حاصل اجراي اين برنامه نه تنها در زمان حال بلكه طي سالهاي آينده كه دانش آموزان وارد بازار كار و فعاليت مي‌شوند نمود و تجلي مي‌يابد.

برنامه درسي آموزش حرفه وفن به شكلي طراحي شده است كه واجد شرايط زير باشد:

                1.        فعاليت محور بوده و بيشتر فعاليتهاي آن جنبه كارگاهي داشته باشد.

                2.        موجب پرورش مهارتهاي حسي حركتي دانش آموزان شود.

                3.        زمينه هاي خلاقيت و فناوري را در دانش آموزان فراهم سازد.

                4.        مهارتهاي اوليه را جهت رفع نيازهاي مختلف فردي و اجتماعي دانش آموزان در آنها بوجود مي‌آورد.

       5.    دانش آموزان را با رشته‌هاي مختلف تحصيلي و شغلي آشنا سازد بطوريكه بتوانند رشتة مورد علاقة خود را انتخاب كنند و آيندة شغل خود را ترسيم نمايند.

                6.        موجبات نگرش مثبت را در دانش آموزان نسبت به كار و تلاش فراهم سازد.

                7.        بر اساس روشاي نوين آموزش طراحي و تدوين شده است.

                8.        همگام با علوم و فنون جديد است.

                9.        دانش آموز محور بوده و از روشهاي جديد و فعال تدريس پيروي مي‌كند .

از دويست سال قبل كه انقلاب صنعتي بوقوع پيوست و اختراعات بي شماري در زمينه‌هاي مختلف صورت گرفت، توليد فن آوري بطور مداوم توسعه يافت و شرايط براي بهره‌گيري از دستاوردهاي آن بيشتر از گذشته ميسر شد. استفاده از ابزار و ماشين موجب گشت كه كار انسان پر ثمرتر از گذشته شود. از سوي ديگر به دليل توليد انبوه كالاها، تنوع در محصولات و توسعة سيستم حمل و نقل موجب گسترش داد و ستد و بازرگاني شد.

تحقيقات علمي و توسعة اختراعات در زمينه‌هاي مختلف ، موجب پيدايش علوم و محصولات جديد شد كه در گذشته وجود نداشت. با توسعه شهرها، توسعه سيستم حمل و نقل،پيشرفت در صنعت، علمي شدن كشاورزي، بهره‌برداري بيشتر از منابع و ... موجب گشت هزاران شغل جديد بوجود آيد. نياز به افراد متخصص و ماهر شرايط را براي گسترش مدارس فني و حرفه‌اي در دوره متوسطه فراهم كرد. در دوره هاي عالي در زمينه صنعت نيز رشته هاي مختلفي از جمله،برق،معدن،ذوب فلزات، ... داير گشت در زمينه خدمات رشته‌هايي مانند حسابداري، بهداشت،مديريت خانواده و ... در زمينة كشاورزي رشته‌هايي مانند: زراعت و باغداري، پرورش دام و طيور و ...بوجود آمد.

 

 

در دورة راهنمايي درسي به نام مقدمات آموزش  حرفه و فن وارد برنامه هاي درسي شد كه اهداف زير را تعقيب كرد.

       1.    ايجاد هماهنگي بين اعضاي مختلف بدن از جمله دست و مغز كه اين هماهنگي در نتيجه پرداختن به آموزش‌هاي نظري صرف در دانش آموزان نا ديده گرفته و ضعيف شده بود.

                2.        عادت دادن دانش آموزان به انجام كار و ايجاد توانايي در رفع نيازهاي روزمره.

                3.        ايجاد اعتماد به نفس در دانش آموزان.

                4.        پرورش خلاقيت.

                5.        كشف برخي از استعداد‌هاي نهفته در دانش آموزان.

(سير تكاملي تغيير كتب حرفه و فن)

از سال 1368 طي جلسات متعددي كه با حضور جمعي از متخصصين و كارشناسان و صاحب نظران آموزش و پروش تشكيل گرديد كه به بازنگري اهداف و بررسي نحوه اجراي درس از ابتدايي برنامه‌ريزي آن پرداخت و گروهي را مأمور بررسي و تحقيق دربارة وضعيت اجرايي موجود درس در كشور كرد كه طي مدت حدود يكسال با 6 نوع پرسشنامه كه مخاطبين آنها، مراكز تربيت معلم، مدرسان تربيت معلم، دانشجويان رشته حرفه و فن، دبيران حرفه وفن، مسئولين اجرايي در جهت تجهيزات و كارگاه دانش آموزان بودند، وضعيت درس مورد مطالعه و تحقيق قرار گرفت و نتايج آن نيز در برنامه جديد مورد بهره برداري قرار گرفت و طرح جديدي براي جراي درس و تدوين اهداف پيشنهاد شد.

تشكيل گردهمايي و نظر خواهي از معلمان درس:

طي جلسات متعدد گردهمايي دبيران از جمله گردهمايي دبيران حرفه وفن منتخب كشور در استان بوشهر در سال 1371 در سال‌هاي مختلف درساير استان‌‌ها از جمله: مازندران، چهارمحال بختياري اردبيل، كرمان،مركزي، آذربايجان شرقي، مناطق و شهرستانهاي تهران تشكيل گرديد. اهداف، ديدگاهها و نحوه اجراي درس مورد بررسي و نظر خواهي قرار گرفت و طي پرسشنامه‌هايي نظرات جمع آوري شده و مورد استفاده در برنامه‌ريزي قرار گرفت.

نظر به اينكه در طراحي يك برنامه تحقيقي در زمينه ها، نيازها سنجي اولين گام برنامه ريزي است به منظور آگاهي از انتظارات معلمان و درك نيازهاي دانش آموزان با همكاري گروه تحقيق و هماهنگي دوره راهنمايي و گروه برنامه‌ريزي شناخت حرفه و فن از گروههاي آموزشي استان ها در سراسر كشور نظر خواهي به عمل آمده و برخي پايان‌نامه هاي دانشجويان رشته كارشناسي حرفه و فن نيز تحت نظارت گروه تحقيق و هماهنگي دوره راهنمايي و گروه برنامه‌ريزي درس حرفه و فن در راستاي نيازهاي شوراي برنامه‌ريزي درس حرفه وفن در دورة راهنمايي هدايت شد و از نتايج اين يافته‌ها در طراحي راهنماي برنامه درسي حاضر استفاده گرديد.

 

 

مطالعه در زمينه آموزشهاي مشابه به اين درس در تعدادي از كشورهاي جهان:

از سوي دفتر برنامه‌ريزي و تأليف توصيه شد كه مطالعاتي در زمينه آموزش‌هاي مقدماتي شناخت حرفه وفن و يا دروس مشابه در تعدادي از كشورهاي جهان در دورة آموزشهاي عمومي ( ابتدايي و سيكل اول دبيرستان ) صورت گيرد. هدف از انجام اين مطالعات عموماً كشف اصول و رويكردها در طراحي، اجرا و ارزشيابي اين درس بديهي است كه انجام اين پژوهش هرگز با هدف الگو برداري و تقليد كوركورانه از ديگر كشورها نبوده است. زيرا شرايط هر كشوربا ديگري متفاوت است،‌اما مطالعات بين المللي مي‌تواند برنامه‌ريزان اين درس را در اتخاذ تصميمات بهتر، ياري كند.

حاصل اين مطالعات نشان داد كه:

       1.    كشورهاي مورد مطالعه ( آلمان، انگليس، استراليا،‌ژاپن،نيوزيلند، هند مالزي، روسيه ) در برنامه‌هاي درسي خود به ارائة درسي كه دانش آموزان را به كار و فعاليت تشويق مي‌كند توجه دارند. اين درس در كشورهاي مختلف نام‌هاي متفاوتي دارند نظير: آموزش تكنولوژي ( انگليس، استراليا،‌نيوزيلند )كارعملي(هند)مهارتهاي زندگي(مالزي)و آموزش كار(روسيه)خانه‌داري و مهارتهاي صنعتي (ژاپن )

       2.    كشورهاي توسعه يافته عمدتاً به آموزش تكنولوژي توجه دارند. بعد از سال 1990 اين درس به سرعت در كشورهاي اروپايي، آمريكايي و اقيانوسيه رواج يافت و مورد توجه برنامه ريزان درسي قرار گرفت.

       3.    در كشورهاي در حال توسعه تلفيقي از آموزش تكنولوژي و مهارتهاي زندگي و تعمير و نگهداري ،خانه داري مديريت منزل، اقتصاد خانواده، محيط زيست، كشاورزي، بهداشت، كودكياري، آشپزي مورد توجه است. ناگفته نماند كه آموزش تكنولوژي يك رويكرد صنعتي محض ندارد،بلكه انواع فعاليتهايي كه تحت عنوان آموزش تكنولوژي صورت مي گيرد به جنبه‌هاي مختلف از جمله مهارت زندگي نيز توجه دارد.

       4.    ماهيت اين درس در اكثر قريب به اتفاق كشورها عملي است استثنائاًدر كشور مالزي برنامه درسي تلفيقي از تئوري و عملي است.

       5.    مدارس كشورهاي پيشرفته مجهز به كارگاههاي مختلف هستند مانند كارگاه فلز كاري، كارگاه آشپزي و يا كاردستي‌.البته برخي از كشورها از كارگاههاي چند منظوره استفاده مي‌كنند.

                6.        معلمان با توجه به امكانات محلي و منطقه اي مي‌توانند از بين چندين فعاليت پيشنهادي تعدادي را انتخاب كنند.

                7.        در گزينش محتوي به فرهنگ و آداب و رسوم مردم توجه مي‌شود.

                8.        كيفيت برنامه در كشورهاي مختلف متأثر از شرايط اقتصادي و پيشرفت هر كشور است.

                9.        كار با كامپيوتر در كشورهاي پيشرفته از دوره ابتدايي مورد توجه قرار گرفته است.

             10.      برنامه‌ريزان به قابليت اجرايي برنامه از سوي معلمان و دانش آموزان توجه داشته‌اند.

ملاحظات مورد توجه برنامه‌ريزان درسي در طراحي جديد درس:

                1.        توجه به تجربيات جهاني و نيازهاي قرن آينده.

                2.        توجه به رشد روز افزون علوم.

                3.        نيازها و علايق فراگيران.

                4.        نيازهاي اجتماعي.

                5.        تحقيق و اكتشاف.

                6.        توجه به تفاوت‌هاي منطقه‌اي و ناحيه‌اي از طريق ارائة فعاليتهاي اختياري.

       7.    فعال كردن دانش آموزان در فرآيند يادگيري از طريق تحقيق، مشاركت گروه‌ها، بازديد، مشاهده كار با ابزار و ساخت اشياء كوچك.

                8.        تأكيد بيشتر بر كار عملي و قابل اجرا

                9.        توجه به ارتباط طولي بين برنامه‌ درسي دورة راهنمايي و دوره متوسطه

اهداف كنوني كتاب حرفه وفن:

كتب كنوني با استفاده از نظرات صاحب نظران، كارشناسان و دبيران حرفه و فن سراسر كشور، و نيز با مطالعه تجربيات تعدادي از كشورهاي جهان در جهت تحقق اهداف زير تأليف شده است.

                1.        ايجاد هماهنگي ميان مغز با دست، چشم و ساير اعضاي بدن از طريق انجام كارهاي عملي

                2.        دست ورزي و كار با مواد مختلف و قابل دسترس در محيط زندگي

                3.        تقويت روحيه انجام كار گروهي دانش آموزان

                4.        ايجاد زمينه براي شكوفايي استعدادهاي علمي، عملي و پرورش خلاقيت در دانش آموزان

                5.        آشنايي با فرآيند طراحي، ساخت و توليد و ارزيابي و بكارگيري آن در طراحي و ساخت كارهاي ساده

                6.        ايجاد تفكر سيستمي و درك فني

                7.        ايجاد انديشه و تدبر دانش آموزان جهت ارائة راه حل براي مشكلات احتمالي

                8.        وارد كردن دانش آموزن به عرصه عمل جت كسب تجربه

                9.        مهارت در انجام پژوهشهاي ساده

             10.      رشد توانمنديهاي حسي - حركتي

             11.      مهارت در طراحي و توليد بعضي از وسايل مورد نياز

             12.      تحقيق و تفكر و جستجو در محيط پيرامون و گسترش دامنه اطلاعات توسط فراگيران

             13.      مهارت در بكارگيري بعضي از ابزارهاي كارگاهي

             14.      شناخت رشته‌هاي مختلف تحصيلي و شغلي و شرايط ورود به آنها

             15.      مهارت در رفع بسياري از نيازهاي زندگي مانند پوشاك، غذا، بهداشت

براي تحقق اهداف كتاب حرفه وفن چه بايد كرد؟

                1.        دانش آموزان به فعاليتهاي گروهي تشويق شوند.

                2.        هر واحد درسي با توجه به محتواي آن در فضاي مناسب تدريس شود.

                3.        در فضاي مناسب و تا حد امكان خارج از كلاس ( حياط ، كارگاه و ... ) به امر آموزش پرداخته شود.

                4.        فعاليتهاي كتاب به صورت عملي اجرا شود.

                5.        دانش آموزان به تفكر و تدبر وادار شوند.

                6.        طرح‌ها و فعاليتهاي تحقيقي هر واحد به صورت گروهي انجام شود.

                7.        طرح سئوالات در سطوح بالاي يادگيري

                8.        خودداري از پرسش و پاسخ كليشه‌اي

                9.        تشويق دانش آموزان خلاق و مبتكر

             10.      برپايي نمايشگاه از كارهاي تحقيقي و فعاليتهاي عملي دانش آموزان به مناسبتهاي مختلف

      11.   انتخاب يك فعاليت عملي  ويك كار تحقيقي توسط هر دانش آموز يا گروه كاري با توجه به انتخابي بودن فعاليتهاي عملي و كارهاي تحقيقي كتب حرفه و فن ( اول و دوم و سوم )

      12.   انجام مصاحبه توسط هر دانش آموز يا گروه كاري دربارة يكي از موضوعات درسي در طول سال و ارائة گزارش به كلاس

             13.      دعوت از صاحبان مشاغل به كلاس درس در صورت عدم امكان انجام مصاحبه

 

اهداف كلي درس حرفه وفن در دوره راهنمايي:

الف )حيطه شناختي:

                1.        آشنايي نسبي با فن آوري و نحوه استفاده از محصولات فن آوري در جامعه

                2.        آگاهي نسبي از انواع مشاغل موجود در محيط زندگي و جامعه

                3.        آشنايي نسبي با روندها و فرآيندها طراحي، ساخت و توليد

                4.        آشنايي نسبي با بهداشت ، تغذيه و مسائل ايمني

                5.        آشنايي نسبي با شاخه‌ها و رشته‌هاي تحصيلي در دوره متوسطه

                6.        آشنايي نسبي با داد و ستد برخي از فعاليتهاي بازرگاني

ب)- حيطه مهارتي

                1.        درك فن آوري و نحوه استفاده از محصولات فن آوري در جامعه

                2.        توانايي در انجام برخي از تعميرات ساده و روش نگهداري وسايل شخصي،وسايل منزل

                3.        دست ورزي با انواع ابزارهاي ساده دستي يا دستي برقي

                4.        مهارت در انجام پژوهش هاي ساده و استفاده از روش حل مسئله

       5.    كسب شايستگي‌هاي فردي و اجتماعي مفيد مانند برقراري ارتباط مثبت و سازنده با ديگران وانجام كار گروهي كه شرط لازم براي فعاليتهاي فردي، در زندگي آتي است.

                6.        كسب مهارت نسبي در انجام فعاليت‌هاي مناسب شغلي

 

 

ج) حيطه نگرشي

      1.        ايجاد زمينه براي شكوفائي ذوق، خلاقيت و پرورش استعداد عملي و علمي دانش آموزان

      2.        تقويت روحيه علاقه مندي به كار از طريق انجام كارهاي ساده فردي و گروهي در مدرسه و منزل.

   3.    ايجاد و تقويت صفات مفيد شغلي نظير نظم، دقت، وقت شناسي، رعايت مسائل ايمني، همكاري ، پشتكار و امانت داري

      4.        تقويت حس مسئوليت پذيري فرد در برابر خود،خانواده و جامعه

      5.        تقويت حس احترام به كار و كارگر

      6.        ايجاد نگرش مثبت به آموزش‌هاي مهارتي و حرفه‌ي در دوره‌هاي تحصيلي بعدي

      7.        تقويت روحيه خود مديريتي و اتكاي به نفس

اهداف مشترك درس با رشته هاي ديگر:

اين درس با رشته هاي مختلف از جمله:

تعليمات اجتماعي-علوم كاربردي و مهندسيپ-هنر-علوم تجربي و زيست شناسي- زبان و ادبيات فارسي -مطالعات اجتماعي اهداف مشترك زير را دارا مي‌باشد و تعقيب مي‌كند.

                1.        تعليمات ديني شامل : كار از نظر اسلام

الف) كسب حلال شامل كليه داد و ستدهايي كه از نظر شرع اسلام انجام آن مانعي ندارد.

ب) كسب حرام

 

 

توليد حرام

اجناس فاسد

 

 

مسكرات

مواد مخدر

مشروبات الكلي

 

 

 

توزيع حرام

اجناس فاسد

 

 

      مسكرات

 

 

 

نگهداري حرام

احتكار

 

 

ج) جلوگيري از اسراف، استفاده بهينه از نعمت عمر و ساير منابع

2- علوم كاربردي و مهندسي- شامل:

وارد شدن به حوزه‌هاي مختلف صنعت و آشنا كردن دانش آموزان با صنايع مختلف و استفاده از فن آوري هاي جديد.

3- هنر شامل:

1-3-هنرهاي دستي

2-3-هنرهاي تزئيني

4- علوم تجربي و زيست شناسي شامل:

 


الف) كشاورزي

 

1- الف4-گياه به عنوان موجود زنده

2- الف4-شرايط كشت و تكثير گياهان و رشد آنها

3- الف4-مبارزه با آفات گياهي

4- الف4-مواد موجود در گياهان و نياز انسان به اين مواد

 

ب) دامداري و دامپروري شرايط رشد و تكثير دام و راههاي استفاده از مواد دامي

ج) بهداشت و پاكيزگي

5- زبان و ادبيات فارسي- شامل:

1-5-برقراري ارتباط با صاحبان مشاغل

2-5-يادآوري اطلاعات از محيط و آشنايي با جامعه

6- مطالعات اجتماعي شامل:

1-6-وارد شدن به مسائل اقتصادي

2-6تولید اشتغال

3-6-توجه به شرايط جغرافيايي و محيطي مؤثر در بازرگاني

4-6-شناخت منابع و امكانات موجود در جامعه

5-6-شناخت نيازمنديهاي آتي جامعه

6-6-ايجاد حس مسئوليت در فرد براي رفع برخي از نيازهاي جامعه

+ نوشته شده در  شنبه بیست و پنجم آذر 1385ساعت 9:15  توسط  معمارزاده  |